Last updated on March 28th, 2026 at 11:33 am
ತುಲುನಾಡ್, ತುಲು ಬಾಷೆ, ತುಲು ಆಚಾರ-ಇಚಾರ ನ್ ನೆನೆಪುನಗನೇ ಮೆಯಿ ಇರ್ಮೆನ ಆಪುಂಡು. ಪಿರಾಕ್ದ ತುಲುನಾಡ್ದ ಇಲ್ಲ್ ಪಂಡ ಅವೊಂಜಿ ಗೇನದ ಬಂಡಾರೊ ಇತ್ತಿಲೆಕ. ಅವುಲಿತ್ತಿನ ಒಂಜೊಂಜಿ ಸೊತ್ತುಲುಲಾ ಒಂಜಾತ್ ಗೇನದಿಂಜಿ ಇಸಯೊಲೆನ್ ಪನೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಅಂಚಿತ್ತಿ ಸೊತ್ತುಲೆಡ್ ಮಣೆ ಲಾ ಒಂಜಿ. ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಮಣ್ಣ್ ದ ಗೋಡೆ, ಅಂಬಿ ಪೂಜಿನ ನೆಲ, ಮುಳಿಬೇತಿನ ಮಾಡ್ ದ ಇಲ್ಲೇ ಇತ್ತಿನಿ. ಇಲ್ಲಡೆ ಬತ್ತಿನಕ್ಲೆಗ್ ಕುಲ್ಲೆರೆ ಮಣೆ ಸುರು ಕೊರ್ಪುನಿ, ಇತ್ತೆದಲೆಕ ದುಂಬು ಕುರ್ಸು, ಸೋಪ ಇಜ್ಯಂಡ್. ಬೊಕ್ಕ ಬೊಕ್ಕ ಮುಕ್ಕಲ್ಗೆ, ಬೆಂಚಿ, ಟೂಲು ಬತ್ತಿನಿ. ದುಂಬು ಮಣೆ ಇಜ್ಯಂದಿನ ಇಲ್ಲೇ ಇಜ್ಯಂಡ್ ಒಂಜಿ ಇಲ್ಲಡ್ ಪತ್ತ್ ಪದಿನೈನ್ ಮಣೆಲಾ ಉಪ್ಪೆದ್ಂಡ್. ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಮಣೆ ಒಂಜಿ ಮಾನಾದಿಗೆದ ಸೊತ್ತು, ಬತ್ತಿ ಬಿನ್ನೆರೆಗ್ ಕುಲ್ಲೆರೆ ಮಣೆಕೊರುಂಡನೇ ಮರ್ಯಾದಿ. ಅಂಚಿತ್ತಿ ಮಣೆ ಇತ್ತೆ ಓಂಡು??
4 ಅಂಗಿಲ ಅಗೆಲ, 10 ಅಂಗಿಲ ಉದ್ದದ ಮರತ ತುಂಡುಗು ರಡ್ಡ್ ಕಾರ್ ಆಕ್ ದ್ ಮನ್ಪುನ ಮಣೆ ಒಂಜಿ ಇಲ್ಲ್ ಒಕ್ಕೆಲಾನಗನೇ ಬೋಡಾಯಿನ ಸೊತ್ತು. ಪೊಸ ಇಲ್ಲ್ ಒಕ್ಕೆಲಾದ್ ಸುರೂ ಆಪಿ ಪೂಜೆಗ್ ಇಲ್ಲದ ಯಜಮಾನೆ ಲಾ ಯಜಮಾಂದಿಲಾ ಪೊಸ ಮಣೆಟ್ ಕುಲ್ಲೊಡು. ಬಟ್ರೆಗ್ ಪೂಜೆಗ್ ಕುಲ್ಲೆರೆ ಪನಿ ಅಗೆಲದ ಚಟ್ಟೆದ ಮಣೆಲಾ ಮನ್ಪಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಮಣೆ ಮನ್ಪಾನಗ ಎಲ್ಯ ಮಲ್ಲ, ಎತ್ತರೊದ ತಗ್ಗ್ದ ಮಣೆ ಮಾತಾ ಮನ್ಪುವೆರ್. ಇಲ್ಲಡ್ ಕಿನ್ಯ ಜೋಕುಲಿತ್ತಂಡ ಜೋಕುಲೆಗ್ಂದೇ ಕಿನ್ಯ ಮನೆ ಮನ್ಪಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಜೋಕುಲು ಅಯಿನ್ ಬಾಲೆದಲೆಕ ತರ್ಕೊಂದು ಜಾಲಿಡೀ ತಿರ್ಗೊಂದು, ಅವು ಕೈ ಜಾರ್ದ್ ಕಾರ್ಗ್ ಬೂರ್ದು ಅರಬಯಿ ದೀಪುನಲಾ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಇಲ್ಲಡ್ ಹಿರಿಯಕುಲು ಇತ್ತ್ಂಡ ಅಕ್ಲು ಕುಲ್ಲುನ ಒಂತೆ ಮಲ್ಲ ಮಣೆ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಜೋಕುಲೆಗ್ ಅಯಿನ್ ಪಂದಾಯೆರೆನೇ ತೀರೊಂದಿಜ್ಯಂಡ್ ಆತ್ ದಿನ್ನ!! ದುಂಬು ಬೆಂಚಿ, ಕುರ್ಸು ಇಜ್ಯಂದಿ ಕಾಲೊಡು ಮಣೆಕೇ ಮಲ್ಲ ಮರ್ಯಾದಿ ಇತ್ತಿನಿ. ತುಲುನಾಡ್ ಡ್ ಒಂಜಿ ಬಾಲೆ ಪುಟ್ಟುಂಡ ಆ ಬಾಲೆನ್ ದುಂಬು ಅಪ್ಪೆಲ್ಲು ಮೀಪಾನಗ ಒಂಜಿ ಮಣೆಟ್ ಕುಲ್ಲುದು ಕುಡೊಂಜಿ ಮಣೆನ್ ಕಡೆ ಕಾರ್ದಡೆ ದೀದ್ ಕಾರ್ ನೀರ್ದ್ ಕುಲ್ಲುದು ಬಾಲೆನ್ ಕಾರ್ಡ್ ಜೆಪುಡಾದ್ ಬಾರೀ ಪೊರ್ಲುಡೆ ಮೀಪಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಇಂಚ ನಮ್ಮ ಪುಟ್ಟು ಬಲಕೆಡ್ ಮಣೆ ಗಲಸೆರೆ ಸುರು ಮಂತಂಡ, ಸೈತ್ಂಡ ಮೂಜಿ ದಿನ ಕರಿದ್ ಮನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊಟುಲಾ ಮಣೆ ಬೋಡಾಪುಂಡು. ಸೈತಿನಕ್ಲೆಗ್ ಇಲ್ಲದ ಉಲಾಯಿ ಮಣೆಟ್ ಒಂಜಿ ಚೆಂಬು ನೀರ್ ದೀದ್, ತುಡರ್ ಅರ್ಲಾದ್ ಸಾವು ಮುಟ್ಟ ಕುಟುಮೊದಕುಲು ಮುರಿಯ ದೀಪುನ ಕ್ರಮ ಉಂಡು. ಅಂಚೆನೇ ಸಾವುದಾನಿ ರಾತ್ರೆ ಉಲಾಯಿ ಲೆಪ್ಪುನಗ ಮಣೆತ ಮಿತ್ತ್ ಸೈತಿನಕ್ಲೆನ ಕುಂಟಂಗಿ ದೀದ್ ಅಯಿತ ಎದುರು ಇರೆ ಪಾಡ್ದ್ ಬಲಸುವೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ಅಕ್ಲೆಗ್ ಪದಿನಾಜೆತ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಾನಗಲಾ ಪದಿನಾಜಿ ಇರೆ ಪಾಡ್ನಗ ಅಯಿತೆದುರು ಪದಿನಾಜಿ ಮಣೆ ದೀವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಅಂಚೆನೆ ಮದಿಮೆದ ಪೊರ್ತುಡು ಮದಿಮಯ ಮದಿಮಲೆನ್ ದಾರೆದ ಮಣೆಟ್ ಕುಲ್ಲಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ದಾರೆ ಆಯಿಬೊಕ್ಕ ದೇಸೆದ ಅರಿತ ಅರಿಯಾಣ ದೀಯೆರೆ ಮಣೆ ಬೋಡು. ದುಂಬು ಮದಿಮೆಡ್ ಕಂಚಿ ದೀಪುನ ಕ್ರಮ ಇತ್ತ್ಂಡ್ ಅಪಗಲಾ ಕಂಚಿಗ್ ಪಣವು ದೀಪುನ ಅರಿಯಾಣನ್ಲಾ ಮಣೆತ ಮಿತ್ತೇ ದೀಪೆದೆರ್. ಪೊಣ್ಣು ಜೋಕುಲು ಮದಿಮಲಾಂಡ ಕರ ಪತ್ತಾನಗ, ಆಣ್ ಜೋಕ್ಲೆಗ್ ಕಜಂಬು ಮದಿಮೆಗ್ ಮಾತಾ ದುಂಬು ಮಣೆಟೇ ಕುಲ್ಲಾವೊಂದಿತ್ತಿನಿ.
ಊರ ಗುರ್ಕರ್ಮೆ ವಹಿಸಿನರೆಗ್ ಗುರ್ಕಾರನ ಮಣೆ, ದೈವದ ಚಾಕಿರಿ ದ ಮೂಲ್ಯಣ್ಣಗ್ ಮೂಲ್ಯಾದಿಗೆದ ಮಣೆ, ದೇವೊಲ್ಯಡ್ ಮೊಕ್ತೇಸರ ನ ಮಣೆ, ಧರ್ಮದರ್ಶಿಲೆ ಮಣೆ, ಕಾವಂದೆರೆ ಮಣೆ, ಇಂಚ ಮಲ್ಲ ಜಬದಾರಿದ ಮಣೆ ಕೊರ್ಪುನ ಮಾನಾದಿಗೆಲಾ ತುಲುನಾಡ್ ಡ್ ನಡಪುಗು ಬೈದ್ಂಡ್. ಇಂಚ ನರಮಾನಿ ಜನ್ಮೊಗು ಬತ್ತಿನಲ್ತು ಸೈವರಮುಟ್ಟಲಾ ಮಣೆ ಒಂಜತ್ತ್ ಒಂಜಿ ಇದೊಟು ಗಲಸೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಮಣೆಟ್ ಸುಮಾರ್ ಇದೊತ ಮಣೆ ಉಂಡು. ಅಡ್ಡ ಮಣೆ, ಅಸೆ ಮಣೆ, ಮಟ್ಟಮಣೆ, ಒಚ್ಚಿದ ಮಣೆ, ಒರಗ್ ಮಣೆ, ಕಯಿ ಮಣೆ, ಕಾರ್ ಮಣೆ, ಕೂಟು ಮಣೆ, ಗುಮ್ಮ ಮಣೆ, ಚೆನ್ನೆ ಮಣೆ, ದಾರೆ ಮಣೆ, ಪರೆಂಗಿ ಮಣೆ, ಪೆರ ಮಣೆ, ಪೋಯ್ಯ ಮಣೆ, ಪೊಳಿ ಮಣೆ, ಸೇಮೆದ ಮಣೆ, ಪಂತೆ ಮಣೆ. ರಾಮಾಯೊಣ, ಭಾರತೊದಂಚಿನ ಮಲ್ಲ ಗ್ರಂಥೊ ಓದೆರೆ ದೀಪೆದ್ನ ಕಬೆ ಮಣೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ಕತ್ತೆರಿ ಮಣೆಲಾ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಬೊಕ ಬಲಿಮೆದಕ್ಲೆಡ ಕವಡೆ ಪಾಡುನ ಮಣೆಲಾ ಉಂಡು!! ಬೊಕ ದೈವೊದ ಕಜ್ಜೊಡು ಬಾಲ್ ಬಂಡಾರ ಬತ್ತಿನೆನ್ ದೀಯೆರೇಂದೇ ಉದ್ದದ ಪಲಯಿಗ್ ಕಾರ್ ಆಕ್ ದ್ ಮಣೆತಂಚಿನ ಮನ್ಪುನಲಾ ದುಂಬು ಇತ್ತ್ಂಡ್ಂದ್ ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಅಂಚೆನೆ ಸಿರಿನ ದಲ್ಯ ಆಪುನವುಲುಲಾ ಮಣೆಟ್ ಚೆಂಬುಡು ನೀರ್ ದೀಪುನ ಕ್ರಮ ಉಂಡು. ಅಂಚೆನೆ ನಮ್ಮ ಪಿರಾಕ್ದ ಕೆಲವು ಕತೆಟ್ಲಾ ಮಣೆತ ಇಸಯ ಬರ್ಪುಂಡು. ಅಬ್ಬಗ ದಾರಗ ಪನ್ಪಿನ ಮೆಗ್ದಿ ಪಲಿ ಚೆನ್ನೆ ಗೊಬ್ಬುದು ಸೊಲ್ಪು ಗೆಲ್ಪುದ ಇಸಯೊಡು ಪಾತೆರತ ಬೂರೊಂದು ಪಲಿ ಚೆನ್ನೆಮಣೆಟ್ ತಂಗಡಿಗ್ ಆಕ್ದ್ ಆಲ್ ಸೈತಿನ ತೂದು ತಾನ್ಲಾ ಗೂವೆಲ್ಗ್ ಲಾಗಿದ್ ಅಕುಲು ಮಾಯಗ್ ಸೇರುನ ಕತೆ ಮಾತೆರೆಗ್ಲಾ ಗೊತ್ತಿತ್ತಿನನೆ. ಅಂಚಾಂದ್ ಮಣೆಟ್ ಆಕೆರೆ ಬಲ್ಲಿ, ಮಣೆ ಬೇರ್ಂಡ ಜದ್ರ, ಮಣೆಟ್ ಆಕ್ಂಡ ಕಾಲೆ, ಪೊಣ್ಣು ಜೋಕುಲು ಪೆರ ಮಣೆಟ್ ಕುಲ್ಲೆರೆ ಬಲ್ಲಿ ಕುಲ್ಲುಂಡ ಮಾಮಿನ ಕಣ್ಣ್ ಪುಡವುಂಡು, ಮಣೆತ ಪೆಟ್ಟ್ ತಿಂದಿನಕುಲು ಎಚ್ಚ ಬದುಕುಜೆರ್. ಪಗೆಮಾಣಿ ಬತ್ತ್ಂಡಲಾ ಎತ್ತರದ ಮಣೆ ಕೊರೊಡು ಪನ್ಪಿ ಪಾತೆರೊಲಾ ಉಂಡು.
ಮಣೆತ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವು ದುಂಬುದಕುಲು ಪನೊಂದಿತ್ತಿನ ಕತೆಲಾ ಉಂಡು. ದುಂಬೊರಿ ಬಡವಗ್ ಅರಸುಲು ಬಂಗಾರ್ದ ಮಣೆ ಕೊರ್ದು ಕುಲ್ಯೆರೆ ಪಂಡೆರ್ಗೆ, ಆಯೆ ಕುಲೊಂದು ಉಪ್ಪುನಗ ಆಯನ ಬೆನ್ನಿದ ಧನಿಕುಲು ಬತ್ತೆರ್ಗೆ. ಅಯಿನ್ ತೂದು “ಬಲೆ ಧನಿಕುಲೆ ಕುಲ್ಲುಲೇ”ಂದ್ ಆಯೆ ಕುಲ್ಲಿನ ಬಂಗಾರ್ದ ಮಣೆನ್ ಧನಿಕ್ ಕೊರ್ಯೆಗೆ . ಧನಿ ಮಣೆ ಪಂತೊಂದು ಪೋಯೆಗೆ, ಆಯೆ ಬೊಕಲಾತ್ ಮಲ್ಲಯನೇ ಆಯೆಗೆ. ಸಜ್ಜನೆ ಬಡವೆ ಬಡವೆ ಆದೇ ಒರಿಯೆಗೆ. ಅಂಚಾದ್ ಕುಲ್ಲಿನಡಿತ ಮಣೆನ್ ಬೇತೆಕ್ಲೆಗ್ ಕೊರಿಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪನ್ಪಿನ ಪಾತೆರ ಬತ್ತ್ಂಡ್ಗೆ. ಅಂಚೆನೆ ಮಹಾಭಾರತೊದ ಕತೆಟ್ಲಾ ಮಣೆತ ಬಗ್ಗೆ ಒಂಜಿ ಇಸಯ ಬರ್ಪುಂಡು. ದುರ್ಯೋಧನೆಲಾ ಕರ್ಣೆಲಾ ಒಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಸುದೆಬರಿಟ್ ಗಾಳಿಗ್ ತಿರ್ಗೊಂದುಪ್ಪುನಗ ಒರ ಸತ್ಯಂತಪ ಪನ್ಪಿನ ಮುನಿಕುಲೆನ ಬುಡಾರೊಗು ಪೋಯೆರ್ಗೆ, ಅವುಲು ಮುನಿಕುಲು ಕರ್ಣಗ್ ಕುಲ್ಲೆರೆ ಮಣೆ ಕೊರ್ಯೆರ್ಗೆ .
ಅಯಿನ್ ತೂಯಿನ ದುರ್ಯೋಧನೆ ಅಪಗ ಮನಿತಿಜೆಗೆ. ಅಲ್ತು ಪಿರ ಪಿಜಿರ್ದ್ ಪನಿ ದೂರ ಬತ್ತಿಬೊಕ್ಕ ಕರ್ಣನ್ ಅಲ್ಪನೇ ಉಂತಾದ್, ಆಯಗ್ ಮುನಿಕುಲೆಡ್ ಪಾತೆರ್ರೆ ಉಂಡು ಪಂಡ್ದ್ ಪಿರ ಪೋದು “ಅರಸು ಮಗೆ ಆಯಿನ ಎಂಕ್ ಮಣೆ ಕೊರಂದೆ ಕರ್ಣಗ್ ಮಣೆ ಕೊರ್ಯೆರೆ ದಾನೆ ಕಾರಣ”ಂದ್ ಕೇಂಡೆಗೆ. ಅಪಗ ಮುನಿಕುಲು ಕರ್ಣಾನ ಪುಟ್ಟುದ ಗುಟ್ಟುನು ದುರ್ಯೋಧನ ಗ್ ಪಂಡೆರ್ಗೆ.
ಬೆನ್ನಿದ ಬೇಲೆಡ್ ಸುಗ್ಗಿದ ಪೊಡಿ ನೇಜಿ ದೆಪ್ಪೆರೆ ಕುಲ್ಲೆರೆ ಎಲ್ಯ ಮಣೆ ಪತೊಂದು ಪೊಂಜನಕುಲು ಕಂಡಗ್ ಪೋಪುನ ತೂಯೆರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಅಂಚೆನೆ ಊದುಬತ್ತಿ ಮನ್ಪೆರೆಲಾ ಮಣೆ ಗಲಸೊಂದಿತ್ತೆರ್. ದುಂಬುದ ಅಪ್ಪೆನಕುಲು ಮಡಲ್ ಮೊಡೆಯೆರೆ ಕುಲ್ಲೆರೆ ಮಣೆ ಗಲಸೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಅಡ್ಪಿಲ್ಲಡ ದುಂಬು ಅಟಿಲ್ ಮನ್ಪುನಗ, ದೋಸೆ ಮಯಿಪುನಗ, ಕಜಿಪು ಕಡೆನಗ ಮಾತಾ ಬೇಲೆಗ್ಲಾ ಕುಲ್ಲೆರೊಂಜಿ ಮಣೆ ಬೋಡೆ, ಇತ್ತೆ ಮಾತಾ ಉಂತುದು ಅಟಿಲ್ ಮನ್ಪುನ ಅಡ್ಪಿಲ್ಲಾದ್ ಮಣೆ ಅಲ್ತುಲಾ ಪಿದಯಿ ಬೂರ್ದ್ಂಡ್ ಪಂಡ ತಪ್ಪಾವಂದ್. ನಮ್ಮ ಪುಟ್ಟುರ್ದು ಸೈಪಿನಡೆಮುಟ್ಟ ಒಂಜತ್ತ್ ಒಂಜಿ ಇದೊಟು ಮಣೆ ಗಲಸೊಡಾದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಇತ್ತೆ ಮರತ, ಪಿಲಾಸ್ಟಿಕ್ದ ಕುರ್ಸು, ಸೋಪ ಬತ್ತಿಬೊಕ್ಕ ವಾ ಇಲ್ಲಡ್ಲಾ ಮಣೆ ತೋಜೊಂದಿಜ್ಜಿ .ನನದ ಜೋಕುಲು ತುಲುನಾಡ್ ದ ಮಣೆನ್ ಪರ ಸೊತ್ತು ಸಂಪೊಲಿತ್ ದೀಪುನವುಲು ತೂವೊಡಾಪುನ ಕಾಲ ಬರೊಂದುಂಡು. ಪಿರಾಕ್ಡ್ ನಮ ಗಲಸೊಂದಿತ್ತಿನ ಪ್ರತೀ ಒಂಜಿ ಸೊತ್ತುದ ಬಗೆಟ್ಲಾ ನಮ ತೆರಿಯೊನೆರೆ ಮಸ್ತ್ ಉಂಡು.