ಮಣ್ಣ ಪುರಪುಗಾದ್ ತುಳುವ ದುನಿಪು…

Last updated on July 11th, 2025 at 06:06 pm

ಬೆಮ್ಮೆರೆ ಸಾಯೊದ ದಿಂಜುಲ್ಲ ಸೀಮೆ ನಮ್ಮ ತುಳುನಾಡ್. ಮುಲ್ಪದ ಜಾಲ್ ಜಾಲ್ ಲೆಗ್, ಬೈಲ್ ಬೊಟ್ಟುಲೆಗ್, ಓನಿ – ಒಂರ್ಕುಲೆಗ್, ಊರು ಗ್ರಾಮೊಲೆಗ್, ಸೀಮೆ ಮಾಗಣೆಲೆಗ್ ಮಾತೆಕ್ಲ ತನ್ನನೇ ಆಯಿಂಚಿ ಪರಪೋಕುದ ಕತೆಕುಲು, ಬೀರ್ಯೊಲು, ಪಸಂದ್ರೊದ ಕಮ್ಮೆನ ಪಸೆರುನ ಪುರಾಪುಲು, ಕರ್ತೊತಿಗೆದ ನಡಕೆಲು ಮಾತಲಾ ತೂಯರೆ ತಿಕ್ಕುವ. ಆ ಮಾತ ಎಚ್ಚನೊಲು ನಮಕ್ ಅಲ್ತಲ್ತ ಪುದರ್ ಪುರಪುಲೆಡ್ ತೆರಿಯುಂಡು.

ತುಲುನಾಡ್ ಪನ್ಪುನವೇ ಮೆದು ಮಣ್ಣಿತ್ತಿ ನೀರ ನಿದಿತ ಪುಡೆಮಿಂದ್ ಐತ ಅರ್ಥ ಪನ್ಪುಂಡು. ಉಂದೇ ನಾಡ್ ನ್ ತುಳುವ, ತೌಳವ, ಸತ್ಯಪುತ್ರನಾಡ್, ತಿಗರ್ತ, ನಾಗರಖಂಡ ಇಂಚಿತ್ತಿ ನಾನಾ ಪುರಾಪುಲೆಡ್ ಲೆತ್ತೊಂದು ಬತ್ತ. ಈ ಮಣ್ಣುನ್ ಏನಿರ್ದ್ ಇದ ಮುಟ್ಟ ಅವ್ವೇತೋ ಅರಸೊತ್ತಿಗೆಲು ಆಲೊಂದು ಬತ್ತೆರ್. ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ 5ನೇ ಶತಮಾನೊರ್ದು ಸುರು ಮಲ್ತುಂಡ ಆಲುಪೆರ್, ಉಳ್ಳಾಲ ಪುತ್ತಿಗೆದ ಚೌಟೆರ್, ಬಂಗಾಡಿದ ಬಂಗೆರ್, ಕೆಲ್ಲಪುತ್ತೆದ ಕೆಲ್ಲೆರ್, ಕಾರ್ಲದ ಬೈರೆರ್, ಅರುವದ ಅಜಿಲೆರ್ , ಸುರಾಲ್ ದ ತೊಳಾರೆರ್, ಮುಲ್ಕಿ ಸಾವಂತೆರ್, ಕುಂಬ್ಳೆ ವರ್ಮೆರ್, ಇಟ್ಟೆಲ್ ಡೊಂಬ ಹೆಗ್ಡೆರ್, ಬೈಲಂಗಡಿ ಮೂಲೆರ್, ನೀಲೇಶ್ವರದ ಕೊಲತ್ತರಸೆರ್, ಸೇರ್ದ್ ಅವೇತೋ ಬೂಡು ಜನನಾಂದ ಬಲ್ಲಾಳೆರ್, ನಾಡಬಾರಿ ಕರ್ತುಲು ಇಡೀ ನಮ್ಮ ತುಳುವನಾಡ ಜಾಗೆಲೆನ್ ಪಾಲ್ ಪಗತೆಡ್ ಬಾರಿಯೊಂದು ಪುರಾಪು ಮೆರೆಯೊಂದು ಬತ್ತೆರ್.

ಅಕ್ಲೆ ಮಿತ್ತರೊಟು ಗಟ್ಟದ ಪುಡೆತ ಬೈಲ್ ಸೀಮೆದ ಕನ್ನಡರಸುಲುಲಾ ಈ ನಾಡ್ ನ್ ಈ ತುಂಡರಸುಲೆ ಸಾಮಂತಿಕೆದ ಮುತಾಲಿಕೆಡ್ ಆಲೊಂದೇ ಬತ್ತೆರ್. ಅದ ಮುಟ್ಟಲಾ ಈ ನಾಡ್ ತುಳುನಾಡ್ ಪಂದೇ ಮೆರೆಯೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಆಂಡ ದುಂಬಗ್ ಕಡಲಾಯೆರೆತ ಕೆಂಚಿ ರೋಮದ, ಬೊಲ್ದು ಸರ್ರೊದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಸರದೆರ್, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕುಂಪಿನಿದಕ್ಲ್ ಈ ನಾಡ್ ಪೊಗ್ಗಿನ ವೇಳ್ಯಡ್ ಕೆಲವಾತ್ ಪಗ್ತೆದ ಬೇಲೆ ನಡತ್ಂಡ್.

ಸೌತ್ ಕೆನರಾ? ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ?
ಅಂಕೋಲರ್ದ್ ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಮುಟ್ಟದ ಕಡಲ ಪುಡೆತ ಕೊಂಕಣ ಬೊಕ್ಕ ತುಳು ರಾಜ್ಯೊನು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಆಡೊಲ್ತಿಗೆ ಮಲ್ತೊಂದಿಪ್ನಗ 1799 ನೇ ಇಸವಿಗ್ ಕುಂಪಿನಿ ದಕ್ಲ್ ಅಯನ್ ಕೆರ್ದ್ ಈ ನಾಡ್ ನ್ ಪಂಡಾ 1,33,874 ಕಂಠಿರವ ವರಣ ಕಂದಾಯ ಬರ್ಪಿನ ಕೊಡಿಯಾಲ(ಮಂಗಳೂರು), ಬೇಕಳ , ನೀಲೇಶ್ವರ, ಕಾರ್ಲ, ಅಂಕೋಲ ಸೇರ್ದ್ 14 ತಾಲೂಕುನು ತನ್ನ ಕೈಕ್ ಪಡೆಯೊಂದು ಕೆನರಾ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್ಡ್ ಪಂಡ – ಕಿನಾರಾ ಪಂದಿತ್ತಿನವೆನ್ ಕೆನರಾ ಪಂದ್ ಮಲ್ತೊಂದು ಅರಸೊತ್ತಿಗೆ ಮಲ್ಪರೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ದುಂಬತ್ತ ಅವ್ವೇ 1859ಡ್ ಕೆನರಾ ನ್ ಬಡಕಾಯಿದ ಕೊಂಕಣ ರಾಜ್ಯೊನು ನೋರ್ತ್ ಕೆನರಾ ಪಂದ್ಲಾ, ತುಳುರಾಜ್ಯೊನು ಸೌತ್ ಕೆನರಾ ಪಂದ್ ಪುದರ್ ದೀಪೆರ್. ಕಾಲ ಪಿಜಿರ್ದ್ ಬನ್ನಗ ಕುಂಪಿನಿದಕ್ಲ್ ದೇಸೊ ಬುಡ್ದು ನಂಕ್ ತನ್ನಾಲ್ಮೆ ಒದಗಿನ ಪೊರ್ತುಡು ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತೊಡ್ಲ 1956 ಮುಟ್ಟ ಅವ್ವೇ ಪುದರ್ಡ್ ಆಡಳಿತ ನಡತ್ಂಡ್. ಆಂಡ 1956ಗಾನಗ ರಾಜ್ಯೊಲೆನ ಪಾಲ್ ಪಂತೆ ನಡಪುನಗ ನಮನ ತೆನ್ಕಾಯಿ ತುಳುನಾಡ ಕಾಸ್ರೋಡುನು ಮಲಯಾಳ ರಾಜ್ಯೊಗು ಬುಡು ಕೊರ್ದು, ಒರಿನವೆನ್ ಕರ್ನಾಟಕಗ್ (ಅದಗದ ಮೈಸೂರುಗು) ದೀವೊಂದು, ಈ ಸೌತ್ ಕೆನರಾ ಪುದರ್ನ್ ಅಡೇಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಮಲ್ತ್ ಪಾಡ್ಯೆರ್. ಅವುಲಾ ವಾವೇ ಅರ್ಥೊ ದಾಂತೆನೆ ಐನ್ ಪಗತೊಂಡೆರ್. ಆ ಪೊರ್ತುಗಾನಗ ಒಡಿಪು ಬೊಕ್ಕ ಕುಡ್ಲ ಪನ್ಪಿ ಪಾಲ್ ದಾಂತೆ ರಡ್ಡ್ ಲಾ ಈ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ ಅಡಿಟಿತ್ತ್ಂಡ್. ದುಂಬಗ್ 1995ನೇ ಪೊರ್ತುಗು ಒಡಿಪುನು ಬೇತೆನೆ ತಾಲೂಕು ಮಲ್ತುದ್ ಒರಿದಿನ ಕುಡ್ಲ, ಉಳ್ಳಾಲ, ಬಂಟ್ವಾಳ, ಮುಲ್ಕಿ, ಇಟ್ಟೆಲ್ (ವಿಟ್ಲ), ಉಬಾರ್ (ಪುತ್ತೂರು),ಸುಳ್ಯ, ಬೊಲ್ತೇರ್ (ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ) ಮಾತಾ ಒತ್ತಟ್ಟ್ಗ್ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಆದ್ ಒರಿದ್ ಬತ್ಂಡ್.

ಇತ್ತೆ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಪ್ರಶ್ನೆ ಆದ್ ಒರಿನವು ಈ ತುಳುನಾಡ ನಡುಪುಡೆತ ಈ ಜಾಗೆಗ್ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್ ಏತ್ ಸರಿ? ಪನ್ಪುನವು. ಏನಿಗ್ ಈ ಊರುದ ಪೊಲಬೇ ದಾಂತಿ ಟಿಪ್ಪು ಇಂದೆನ್ ‘ಕಿನಾರಾ’ ಪಂದ್ ಲೆತ್ತೆ, ದುಂಬಗ್ ಬತ್ತಿನ ಪರದೇಸೊದ ಕುಂಪಿನಿದ ದೊರೆನಕ್ಲೆಗ್ ಆ ಪುದರ್ ದ ಅರ್ಥೊಲಾ ತೂವಂದೆ ಅವೆನೇ ‘ಕೆನರಾ’ ಲೆತ್ದ್ ರಡ್ಡ್ ಪಾಲ್ ಮಲ್ತೊಂಡೆರ್. ಆಂಡ ಅವೆರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ನಮ್ಮನೇ ಆಯಿನ ದೇಶದ ಅಡಿಟ್ ಏರೆ ಮೇಲಧಿಕಾರ ಇಜ್ಜಂದೆ ನಮ್ಮ ಇಷ್ಟೊದಂಚ ಬಾಲ್ಯೊಲಿ ಪನ್ಪಿ ನಿಟ್ಟ್ ಇತ್ತ್ಂಡಲ ನಮ್ಮ ತುಳುನಾಡ್ಗ್ ಅವು ಒವುಲಾ ಒದಗಿಜಿ. ಮಣ್ಣ ಬಾಸೆಗ್ ಬಿಲೆ ದಾಂತೆ ಪೋಂಡು, ಮಣ್ಣುದಕ್ಲೇ ಕನ್ನಡ ರಾಜ್ಯೊಗಾದ್ ಪುನೆಯೆರ್, ಕಡೆಕ್ ತುಳುವ ಸರ್ರೊದ ಮಾಮಲ್ಲ ಅಂಗ ಆದಿತ್ತಿ ಕಾಸ್ರೊಡುನು ಮಲಯಾಳಿಲೆಗ್ ಪಟ್ದ್ ಕೊರ್ದು ತುಳುವ ಪುರಪುನೇ ಕಡೆಮುದೆಲಿಜ್ಜಂದಿನಂಚ ಮಲ್ತೊಂಡ. ಕಡೆಕಾದ್ ಒರಿನ ಜಾಗೆಗಾಂಡ ತುಳುನಾಡ್ ದೀಕ ಪನ್ನಗ ಅವು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಆದೇ ಪೋಂಡು. ಕನ್ನಡನೇ ಇಜ್ಜಂದಿ ಊರುಗು ಕನ್ನಡನ್ಪಿ ಪುದರಾಂಡ್. ಐಟ್ಲ ಒಡಿಪು ಉಡುಪಿಯಾದ್ ಬೇತೆನೇ ಜಿಲ್ಲೆ ಆದಾಂಡ್. ನನ ಉಪ್ಪುನವೇ ಕುಡ್ಲ ಅತ್ತ ಮಂಗಳೂರು ಭಾಗ.

ಕುಡ್ಲ? ಮಂಗಳೂರು? ಮಂಗಾರ?
ಕುಡ್ಲ ಪಂಡಾ ಬಡಕಾಯಿದ ಪುಡೆತ ಗುರುಪುರ ಸುದೆ (ಫಾಲ್ಗುಣಿ) ಬೊಕ್ಕ ಉಬಾರ್ ಕಡತ್ ಬರ್ಪಿ ನೇತ್ರಾವತಿ ಸುದೆ ಕೂಡುನ ಜಾಗೆದ ನಡುಪುಡೆಮಿ. ಜೋಡು ತುದೆ ಕೂಡುನ ನಿಲೆನೆ ಕುಡಲ ಅತ್ತ ಕುಡ್ಲ ಆಂಡ್. ದುಂಬು ಈ ನೇತ್ರಾವತಿ ಸುದೆ ಇನಿಕ್ ಬೋಳಾರಡ್ ಪರಪುನವು ದುಂಬು ಮಸ್ತ್ ಇಂಚಿಗ್ ಮಂಗಳಾದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಕೈತಲ್ಡೆನೇ ಪರೊತೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್, ಅವು ಬೊಕ್ಕ ತನ್ನ ಪರಪು ಬದಲ್ತ್ಂಡ್ ಪಂದ್ ಪಾತೆರೊ ಕೇಂದೆ. ಅಂಚ ಆ ನಡುಜಾಗೆನೇ ಕುಡಲಾಂದ್ ಲೆತ್ತೊಂಡೆರ್ ತುಳುವೆರ್. ಆಂಡ ಕುಡಲ ಒಂಜೇ ಪುದರ್ ಅತ್ತಂದೆ ಅರಸೊತ್ತಿಗೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ದೈವೊ ನುಡಿಕಟ್ಟ್ ಡ್ ಉಂದು ಮಂಗಾರ (ಮಂಗ್ಳೂರು) ಪಂದ್ಲಾ ಪುದರ್ ಪಡೆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಇನಿ ಮಂಗಳೂರು ಪಂಡ ಮಂಗಳಾದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಇತ್ತಿನೆಕ್ ಈ ಊರು ಮಂಗಳೂರು ಪನ್ಪೆರ್, ಆಂಡ ಅವು ಅಂಚ ಆದಿಪ್ಪಂದ್ ಪನ್ಪಿ ವಾದ ಉಂಡು. ಈ ಕುಡಲದೂರು ಪಿರಾಕ್ಡೇ ಕೋಟೆ, ಬೇರೊದ ದಕ್ಕೆ ಇತ್ತಿನ ಜಾಗೆ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಈ ಕೋಟೆನ್ ಏರ್ ಕಟ್ಟಾದಿನ ಪನ್ಪುನೆಕ್ ಕೆಲವು ಉಲ್ಲೇಖ ಬರ್ಪುಂಡು. ಹೊಯ್ಸಳ ಮಹಾಮಂಡಲೇಶ್ವರೆ ಆದಿತ್ತಿ ಆಲುಪ ಕುಲಶೇಖರನ ಅಡಿಟ್ ಒಳ ಅರಸು ಆದಿತ್ತಿನ ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಬಂಗರಾಜನ ಕರ್ತಾತಿಗೆಡ್ 1222ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಮಂಗಳಾದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಕೈತಲ್ಡ್ ಅರುವೆದ ಬಾಕಿಲ್ದ ಎದುರುಗು ಕೋಟೆ ಕಟ್ಟಾವೆ ಪಂದ್ ಇತಿಹಾಸ ಪನ್ಪುಂಡು. ಆ ಕಾಲೊರ್ದಿಂಚಲಾ  ಈ ಕೋಟೆ ಇತ್ತಿ ನಾಡ್ ಈ ಕುಡ್ಲ . ಅಂಚಾದ್ ಕೋಟೆ ಸುತ್ತರಿನ ಊರುವೇ ತುಳುಟ್ ಮಂಗಳೊ ಅತ್ತ ‘ಮಂಗಾರ’ ಪಂದಾಂಡ್. ಅಂಚಾದೇ ಈ ಕುಡ್ಲನ್ ಮಂಗಾರ ಪಂದ್ ತುಳುಟ್ ಲೆತ್ತೊಂಡೆರ್. ಅವ್ವೇ ಮಂಗಾರ ಕೋಟೆದ ಬರಿಟಿತ್ತಿ ನೇತ್ರಾವತಿ ಸುದೆನ್ ‘ಮಂಗಾರ ಕರಿಯ’ ಪಂದ್ ಲೆತ್ತೆರ್. ಅಂಚಾದೆ ಈ ಮಂಗಾರದ ನಡುಟಿತ್ತಿ ದೇವಿನ ದೇಲಂತಡೆನ್ ಮಂಗಾರ ಕರಿಯದ ಉಲ್ಲಾಲ್ದಿ ಅಪ್ಪೆ ಮಂಗಳದೈಯ್ಯಾರ್ ಪನ್ಪಿ ಪುದಾರ್ಡ್ ಲೆತ್ತೊಂದು ಬತ್ತೆರ್. ಅವ್ವೇ ಬೊಕ್ಕ ಮಂಗಳಾದೇವಿ ಪಂದಾಂಡ್. ಈ ಮಂಗಾರನ್ ಮಂಗಳ(ಕೋಟೆ ಆವೃತ್ತ ಭೂಮಿ) ಪಂದ್ಲಾ ಲೆತ್ತೆರ್. ಮಂಗಳೊ ಅತ್ತ ಮಂಗಾರ ಇತ್ತಿ ಊರೇ ಮಂಗಳೂರು ಆಂಡ್ಂದೇ ಪನೊಲಿ. ಈ ಸೀಮೆಗ್ ಆಲುಪ ಕುಂದವರ್ಮನ ಕಾಲೊರ್ದಿಂಚಲಾ ಪ್ರಧಾನ ದೇವೆರಾದ್ ಕದ್ರ ಕಾಂತು ಮಂಜುನಾಥ ದೇವೆರೆ ಇತ್ತೊಂದು, ಉಂದು ಬಂಗರಸುಲೆ ಕಾಲೊಡು ಸಾರ ಸೀಮೆ ಪನ್ಪಾಂಡ್. ಮಂಗಾರದ ಕರ್ತು ಪನ್ನಗ ಬಂಗರಸುಲು. ಅಂಚಾದೆ ಇನಿಕ್ಲ ದೈವ ನುಡಿಟ್ ಮಂಗಾರ ಸಾರ ಸೀಮೆದ ಒಡೆಯೆ ಮಂಜುನಾಥೆ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್ ಒರಿದುಂಡು. {ಒಂಜಿ ವಾದ ಪ್ರಕಾರ ಮಂಗಾರ ಇನಿಕ್ ಮಂಗಳಾದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಕೈತಲ್ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ತುದೆಬರಿತ ಜಾಗೆಗ್ ಪುದರ್ ಪಂದ್, ಆಂಡ ಮಂಗಾರ ಬೊಕ ಮಂಗಳೂರು ಇಡೀ ಕುಡ್ಲಗೆ ಇತ್ನ ಪುದರ್ಂದ್ಲ ಪನೊಲಿ).
ಈ ಬಗೆಟ್ ಕೆಲವಾತ್ ಪಾರ್ದನ ಸಂದಿಲೆನ ಜನಪದ ಉಲ್ಲೇಖ ಇಂಚ ಪನ್ಪುಂಡು:
• ತುಳುನಾಡ್ದ ಮಾಮಲ್ಲ ರಾಜನ್ ದೈವ ಇಟ್ಟೆಲ್ ಇರ್ಸಾರಾಲ್ ಸೀಮೆದ ಬೋಲ್ನಾಡ ದೈವ ಮಲರಾಯನ ನುಡಿಕಟ್ಟ್ ಡ್
“ಪುತ್ಯೆದ ಕರ್ತುಲೆಗ್ ಪುತ್ಯೇಡ್ ಸಿಂಹಾಸನ,
ಮಂಗಾರೊದ ಕರ್ತುಲೆಗ್ ಮಂಗಾರದ ಸಿಂಹಾಸನ,
ಎನ ದೈವಾಧಿನೊಗು ಪುಟ್ಟಿ ಇಲ್ಲ್, ಕಟ್ಟಿ ಕೈನಿಲೆ ಮಲಾರ ಸಿಂಹಾಸನ..”
ಮೂಲು ಮಂಗಾರ ಅತ್ತ ಬಂಗಾಡಿ ಪಂದ್ ಬರ್ಪುನ ಪುದರ್ ಅವು ಮಂಗಾರ ಸಾರ ಸೀಮೆ ಆಲೊಂದಿತ್ತಿನ ಬಂಗರಸುಲೆಂದ್ ತೆರಿಪಾವುಂಡು.

• ಜೋಗಿಪುರ್ಸೆರೆ ಬೆರಿಬತ್ತಿ ರಾಜನ್ ದೈವ ಮುಡದಾಯನ ನುಡಿಕಟ್ಟ್ ಡ್ ‘ಮಂಗಾರ ಕರಿಯದ ಉಲ್ಲಾಲ್ದಿನ್ ಭೇಟಿ ಮಲ್ತೊಂಡೆ, ಅರೆ ತೇರ ಪೊರ್ಲು ತೂವೊಂಡೆ, ಅಂಗಣೊಡು ನೇಮ ಪಡೆಯೊಂಡೆ’ ಪನ್ಪಿ ಉಲ್ಲೇಖ ಬರ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ಮಂಗಳಾದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಬಗೆಟ್ ತೆರಿಪಾವುಂಡು.

• ಅಂಚೆನೇ ಅರಸು ದೈಯ್ಯೊಂಗುಲೆನ ಬಿರ್ದಲಿಡ್ ಮಂಗಾರ ಪಂದ್ ರಡ್ಡ್ ಉಲ್ಲೇಖ ತಿಕ್ಕುಂಡು:
“…ಇರ್ವೆರ್ ಅರಸುಲೆಗ್ ಬಿರುಕಾಪಿ ಮರ ವಾ ರಾಜ್ಯೊಡುಂಡು ಪನ್ನಗ..
“ಮಾನಿ ಮಂಗರೊಡು” ಆನೆ ಚಂದುಲ್ಲ ಮರ ಉಂಡು ಪನ್ಪೆರೆ..
ಅವೆನ್ ಕಡ್ತ್ ಮುತ್ತಾಯೆರೆ ಏರುಂಡು ಪನ್ನಗ..
ಗಟ್ಟದ ಮಿತ್ತ್ ಮೇಲಿ ರಾಜ್ಯೊಡು ಬೀರುಸೆಟ್ಟಿ ಮಗೆ ಬಿರ್ಮಾಣ ಸೆಟ್ಟಿ ಉಲ್ಲೆ..”
“ಕಡೆಕ್ಕ್ ಪೆಟ್ಟ್ ದೀನಗ ಕಡೆ ಪೋಪುಂಡು *ಮಂಗಾರದ* ಎರುಮದಿರೆದ ಬೇಲೆ ಬೆನ್ಪುಂಡು..
ಕೊಡಿಕ್ ಪೆಟ್ಟ್ ದೀನಗ ಕೊಡಿ ಪೋಪುಂಡು, ಕದ್ರದ ಕಂಚಿದೀಪದ ಬೇಲೆ ಬೆನ್ಪುಂಡು..
ನಡುಕ್ ಪೆಟ್ಟ್ ದೀನಗ ಆಜಿ ಪೆಟ್ಟುಗ್ ಮೂಜಿ ದಾರೊಡು ಮರ ತಿಗಿರೊಂದು ಬರು..
ಬಿರುಕಾಪಿ ಮರಂದ್ ಪನ್ಪುಂಡು..”
ಮೂಲು ಮಾನಿಮಂಗರ ಪಂದ್ ಕುಡಲದೂರುನು ಲೆಪ್ಪಾದೆರ್.

• ಈತೇ ಅತ್ತಂದೆ ಕೂಟತ್ತಜೆ ಬಂಟಜಾವದೆ ಅರಸುಲೆನ ಪಾರ್ದನೊಡು ಮಂಗ್ಳೂರು ಪಂದೇ ಉಲ್ಲೇಖ ಬರ್ಪುಂಡು.
“ಓ ಎನ್ನ ಅಪ್ಪೆರೆ ಕರ್ತುಡು ಮಲ್ಲ ಏರ್ಂದ್ ಕುಮಾರೆ ಕೇಂಡೆರ್..
ದೈಯ್ಯಾರ್ ಪನ್ಪೆರ್ ಕರ್ತುಡು ಮಲ್ಲ ‘ಮಂಗ್ಳೂರ(ಮಂಗಾರ) ಕರ್ತುಲು’..ಮಂಗ್ಳೂರ ಕರ್ತುಲೆ ಕೈತಡೆ ಎಂಕ್ ಪೋವೊಡು, ಪುದರ್ ಪುರಾಪು ಲೆಪ್ಪಾವೊಂದು ಬರೊಡುಂದು” ಕುಮಾರೆ ಪನ್ಪೆರ್..
ಎನ್ನ ದಂಡಿಗೆ ಸಿಂಗಾರ ಮಲ್ಪುಲೆ; ಬೇಗ ಕೂಡಲೆಂದ್ ಕುಮಾರೆ ಪನ್ಪೆರ್..”
“ಮಂಗ್ಳೂರ ಕರ್ತುಲು ಮಂಗ್ಳೂರ ಸಂಸ್ಥಾನನ್ ಕೂಡದೆರ್..
ಕುಮಾರಗ್ ಪೇರ್ ಕೊರ್ಪೆರ್, ಕರ್ತುಲು ಪುದರ್ ಲೆಪ್ವೆರ್..
ಸತ್ಯೊಡು ಪುಟ್ಟುದು ಸೌದೊಡು ಬಲತಿ ಮಗೆ ಈ ಪಂಡೆರ್..
‘ಬಾಲೆ ಬಂಟಾಳ್ವೆ’ ಪಂದ್ ಪುದರ್ ಮಂಗ್ಳೂರ ಕರ್ತುಲು ಲೆತ್ತೆರ್..”
ಮೂಲು ಮಂಗ್ಳೂರುದ ಕರ್ತು ಪನ್ನಗ ಬಂಗರಸುಲೆ ಬಗೆಟ್ ತೆರಿಪಾವುಂಡು.

ಇಂಚ ತುಳುನಾಡ್ದ ಅವೇತೋ ದೈವೊಲೆನ ಸಂದಿ, ನುಡಿಕಟ್ಟ್, ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯೊಲೆಡ್ ಕುಡ್ಲನ್ ಮಂಗಾರ ಅತ್ತ ಮಂಗ್ಳೂರು ಪಂದ್ಲ ಲೈದೆರ್. ಆ ಲೆಕ್ಕೊಡು ಇನಿ ಮ್ಯಾಂಗಲೋರ್ ಪಂದ್ ಕುಂಪಿನಿದಕ್ಲ್ ಲೆತ್ತಿನ ಈ ನಾಡ್ ನ್ ತುಳುಟ್ ಕುಡ್ಲ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತ್ ಮಂಗಾರ/ಮಂಗ್ಳೂರು ಪಂದ್ ಲೈದಿನವು ಸತ್ಯ ಪಂದ್ ನಂಕ್ ತೆರಿಯುಂಡು. ನೆಕ್ಕ್ ಒತ್ತು ಕೊರ್ಪುಲೆಕನೇ ಮಲಯಾಳೊಡು ಮಂಗಲಾಪುರ ಪಂದ್ ಪುದರ್ ನಮಕ್ ತೂವೊಲಿ. ಕ್ರಿಶಕ 715 ಡೇ ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜ ಚೆಟ್ಟಿಯನ್ ಈ ಊರುನು ‘ಮಂಗಳಾಪುರಂ’ ಪಂದ್ ಲೆತ್ತೊಂಡೆ. ಟಾಲೆಮಿ ತನ್ನ ಬೂಕುಡು ‘ಮಾಗನೂರ್’ ಪಂದ್ ಲೆತ್ತೆರ್. 06ನೇ ಶತಮಾನದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಟೋಪೋಗ್ರಫಿ ಬೂಕುಡು , ಕಾಸ್ಮಾಸ್ ಇಂಡಿಕೋಪ್ಲೂಸ್ಟೆಸ್ ಪನ್ಪಿ ಗ್ರೀಕ್ ಸನ್ಯಾಸಿ  ಮಲಬಾರ್ ದ ಮುಂಚಿದ ಬಗೆಟ್ ಪನ್ನಗ ‘ಮಂಗರೌತ್’ ಪಂದ್ ಕುಡ್ಲನ್ ಉಲ್ಲೇಖ ಮಲ್ತುದೆ.14 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅರೇಬಿಯನ್ ಪ್ರವಾಸಿಗೆ ಇಬ್ನ್ ಬಟುತಾ ಪನ್ಪುನಾಯೆ ಈ ಊರುನು ‘ಮಂಜರೂರು’ ಪಂದ್ ಲೈದೆ.  ವಿಜಯನಗರ ಅರಸೊತ್ತಿಗೆಡ್ ಬಾರ್ಕೂರು ಮಂಗಳೂರು ಪನ್ಪುನ ಮಲ್ಲ ಊರುಲಾದಿತ್ತ ಪನ್ಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಈ ಜಾಗೆಗ್ ಮಂಗಳೂರು ಅತ್ತ ಮಂಗಾರ ಪುದರ್ಲಾ ಇನಿ ಕೋಡೆದವತ್ತ್ ಪಂದ್ ನಿಗಂಟಾದ್ ಪನೊಲಿ. ಆಂಡ ಜನಮಂದೆಲೆ ಬಾಯಿಡ್ ಏಪೊಗ್ಲ ಕುಡ್ಲ ಪನ್ಪುನ ಪುದರೇ ಒರಿಂಡ್ ಅತ್ತಂದೆ ಮಂಗ್ಳೂರು ಪಂದ್ ಲೈದಿನವು ಇಜ್ಜಿ.

ಇತ್ತೆ ಒವು ಪುದರ್ ಎಡ್ಡೆ?
ಇನಿಕ್ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ ಪಂದ್ ಉಪ್ಪುನವು ಮಂಗಳೂರು(ಕುಡ್ಲ), ಬಂಟ್ವಾಳ, ಉಳ್ಳಾಲ, ಪುತ್ತೂರು, ಮೂಡಬಿದ್ರೆ (ಬೆದ್ರ), ಮುಲ್ಕಿ, ಕಡಬ ಬೊಕ ಸುಳ್ಯ ತಾಲೂಕುಲೆನ್ ಸೇರ್ದುಂಡು. ಇದ ಮುಟ್ಟ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಪುದರಾನಗ ಮಾತ ತುಳುವೆರ್ ಅವೆನ್ ಒತ್ತೊಂದೇ ಬತ್ತೆರ್. ಆಂಡ ಉಂದು ನಮ್ಮ ಮೂಲ ಮಣ್ಣ ಗುಣೊನು ಮದೆ ಮಲ್ಪುನ ಪುದರಾದುಂಡು ಪಂಡ ತಪ್ಪಾವಂದ್. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಪಂದ್ ಪುದರಿತ್ತಿ ಸಾತಿಗೆ ಪರವೂರುದಕ್ಲ್ ನಮ ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆದಕ್ಲೆಂದ್ ಎನ್ನಿದ್ ಪೋಪುನಂಚ ಆತ್ಂಡ್. ತುಳುನಾಡ್ ಪಂದ್ ಪಂಡುಂಡಲಾ ವಾದೊಗು ಬಲದಾಂತೆ ಪೋತುಂಡು. ಅಂಚಾದೆ ಈ ಪುದರ್ ಪಗಪೊಡು ಪನ್ಪಿ ಪೊರ್ಂಬಾಟ ಇತ್ತೆ ನೆಗತ್ ಬೈದ್ಂಡ್. ಅಪಗಾಂಡ ಇತ್ತೆ ಒವು ಪುದರ್ ಎಡ್ಡೆ ಪನ್ನಗ, ಮಸ್ತ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯೊಲು ದುಂಬು ಬೈದ್ಂಡ್.
•ತುಳುನಾಡ್ ಆವ?
ಕೆಲವು ಜನೊಕುಲು ತುಳುನಾಡ್ ಪುದರಾವು ಪನ್ಪೆರ್. ಒಂಜಿ ಅರ್ಥೊಡು ಅವು ಸರಿಯಾಯಿನ ಪುದರೇ. ತುಳುನಾಡ್ದ ಕೇಂದ್ರ ಆದಿಪ್ಪುನ ಕುಡ್ಲದ ಜಿಲ್ಲೆಗ್ ಆ ಪುದರ್ ಸೂಕ್ತ ಪನ್ಪುನವು ಒತ್ತೊನೊಡಾಯಿನ. ಆಂಡ ತುಳುನಾಡ್ ಪಂಡಾ ಇಡೀಯ ರಡ್ಡ್ ರಾಜ್ಯೊಲೆದ ಮೂಜಿ ಜಿಲ್ಲೆ ಒಟ್ಟಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಜಾಗೆಗ್ ಪುದರಾಂಡ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಗ್ ತುಳುನಾಡ್ ದೀಂಡ ಒರಿದಿನ ಒಡಿಪು ಕಾಸ್ರೋಡು ನಮ್ಮ ಕೈ ತತ್ದ್ ಪೋವು ಪಂದ್ ಪ್ರತಿವಾದ ಉಂಡು. ಅಪಗ ಒವು ಪುದರ್ ಆವು ಪನ್ನಗ ಕುಡ್ಲ ಬೊಕ ಮಂಗಳೂರು ಪುದರ್ ಎದುರು ಬರ್ಪುಂಡು.
• ಕುಡ್ಲ ಆವ?
ಇಪ್ಪುನ ಮಾತಾ ಆಯ್ಕೆಲೆಡ್ ಕುಡ್ಲಗ್ ತುಳುವೆರೆನ ಎಚ್ಚಿನ ಬೆಂಬಲ ತಿಕ್ದುಂಡು. ಆನಿರ್ದ್ ಇದಮುಟ್ಟಲಾ ಮಂಗ್ಳೂರು ನಗರ ಆದಿಪ್ಪುನ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರಗ್ ಕುಡ್ಲ ಪಂದೇ ಮಾತಾ ತುಳುವೆರ್ ಲೈದಿನ ಪಂದ್ ನಮಕ್ ತೆರಿದಿನ ಸಂಗತಿ.‌ಅಂಚಾದ್ ಅವ್ವೇ ಸೂಕ್ತ ಪನ್ಪುನ ಪಾತೆರ ಉಂಗು. ಆಂಡ ಕುಡ್ಲ ಪನ್ಪುನವು ಊರುದಕ್ಲೆಗತ್ತಂದೆ ಪಿದಯಿದಕ್ಲೆಗ್ ತೆರಿಯಂದಿ ಪುದರಾಯಿನೆಟ್ಟ್ ಬೊಕ್ಕ ಈ ಪುದರ್ ಒರಿನ ತಾಲೂಕುದಕ್ಲೆಗ್ ಒಗ್ಗಂದಿನೆಟ್ಟ್ಈ ಪುದರ್ ಸರಿ ಪೋವಂದಿನ್ಪಿ ತರ್ಕಲಾ ಉಂಡು.
•  ಮಂಗಳೂರು ಆವ?
ಅಪಗ ಮಂಗಳೂರು ಪುದರೇ ಎಡ್ಡೆ ಪನ್ಪಿ ಅನೇಕ ಜನಮಂದೆಲೆನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಉಂಡು. ಈ ಮಂಗಳೂರು ಪುದರ್ ತುಳುನಾಡ್ ಮಾತ್ರತ್ತ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಮಾತ್ರತ್ತ್ ಭಾರತ ಬೊಕ ಪರದೇಸೊಲೆಗ್ಲ ತೆರಿದಿನ ಪುದರಾದುಂಡು. ಅವ್ವತ್ತಾಂದೆ ಇಡೀ ಜಿಲ್ಲೆದ ಜನೊಕ್ಲೆನ್ ಪಿದಯಿಡ್ ಈ ಪುದರ್ಡೇ ಲೆಪ್ಪುನವುಲಾ ನಮಕ್ ತೆರಿದಿತ್ತಿನವು. ಅತ್ತಾಂದೆ ಜಿಲ್ಲೆದ ಕೇಂದ್ರ ಉಪ್ಪುನಲಾ ಮಂಗಳೂರು ಪೇಂಟೆಡೆ. ಅಂಚಾದ್ ಎಂಚ ಉಡುಪಿ ಪನ್ಪುನ ಊರುದ ಪುದರ್ ಇಡೀ ಜಿಲ್ಲೆಗ್ ಉಂಡಾ, ಮೈಸೂರು, ಹಾಸನ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್ಲು ಪೇಂಟೆಗ್ ಬೊಕ ಜಿಲ್ಲೆ ರಡ್ಡೆಕ್ಲಾ ಉಂಡಾ, ಅಂಚೆನೇ ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಇತ್ತಿ ಜಿಲ್ಲೆಲಾ ಮಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಆಂಡ ಎಡ್ಡೆ ಬೊಕ ಅವೇಟ್ ನಮಕ್ ಎಡ್ಡೆ ಉಪಕಾರೊನೇ ಉಂಡು ಪಂದ್ ಪನೊಲಿ. ಕಡೇಪಕ್ಷ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಪನ್ಪಿ ನಂಕ್ ಒಗ್ಗಂದಿನ ಪುದರ್ದ್ ಮಂಗಳೂರು ಪುದರ್ ಎಡ್ಡೆ ಪನ್ಪುನವು ತುಳು ಸಂಘಟನೆಲೆನ ವಾದ ಆದುಂಡು. ‘ಮಂಗಳೂರು’ ಪುದರ್ಗ್ ಬೇತೆ ಪುದರ್ದ್ ಬೇಗಡೇ ರಾಜ್ಯ ಸರಕಾರಲಾ ಒತ್ತು ಕೊರು ಪನ್ಪಿ ನಂಬಿಕೆ ರಾಜಕಾರಣಿಲೆಗ್ಲ ಉಂಡು. ಅಂಚಾದೇ ಮಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಆಪುನೆಕ್ ಎಚ್ಚಿಗೆ ರಾಜಕಾರಣಿ, ಸಂಘಟನೆ ಬೊಕ ಮಾತಾ ಕೂಟೊಲೆದ ಬೆರಿಬಲ ತೋಜೊಂದುಂಡು.‌ಒಂಜಿ ಪುಡೆಟ್ ಮಂಗಳೂರು ತುಳು ಪುದರತ್ತಾಂದಿನೆಟ್ಟ್ ಅವು ಬೊರ್ಚಿ ಪನ್ಪಿ ಪೊನೆಪುಲಾ ಉಂಡು‌. ಎನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯೊಡ್ಲ ಜಿಲ್ಲೆಗ್ ಕುಡ್ಲ ಅತ್ತಂಡ ಮಂಗಳೂರು (ಮಾಂಗಲೋರ್) ಪುದರ್ ಎಡ್ಡೆ ಪನ್ಪುನವು. ಎಂತೂ ಮಂಗಳೂರು ವಿವಿ, ಮಂಗಳೂರು ಏರ್ಪೋರ್ಟ್ ಮಾತ ಆದಾತ್ಂಡ್ , ಜಿಲ್ಲೆದ ಮಟ್ಟ್ ಗ್ ಆ ಪುದರ್ ತೊಂದರೆ ಇಜ್ಜಿ. ಆಂಡ ಐತೊಟ್ಟಿಗೆ ತಾಲೂಕುಗು ಕುಡ್ಲ ಪಂದೇ ದೀವೊಡು. ಅಪಗ ರಡ್ಡೆಕ್ಲಾ ನ್ಯಾಯ ಕೊರ್ನಂಚ ಆಪುಂಡು. ಕುಡ್ಲ ಪುದರ್ಲ ತುಳುವೆರೆಗ್ ಆತೇ ಮಾನ್ಯತೆ ಉಪ್ಪುನ ಪುದರಾದುಂಡು‌. ಅಂಚಾದ್ ರಡ್ಡೆಕ್ಲಾ ಜಿಲ್ಲೆ ಬೊಕ ತಾಲೂಕುಡು ಮಾನಾದಿಗೆ ಕೊರೊಲಿ.

ಒಟ್ಟಾರೆ ಈ ತುಳುನಾಡ್ದ ಉಡಲಪುಡೆಮಿ ಆಯಿನ ಈ ಪುಣ್ಯನೆಲಕ್ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್ನ್ ಪಗಪೊಡು ಪನ್ಪಿ ಪೊರ್ಂಬಾಟ ಇತ್ತೆ ಜೋರಾದೇ ನೆಗತೊಂದುಂಡು. ಆಂಡ ಒಂಜಿ ಪಾತೆರ ನೆಂತೊನೊಡು ದಾನೆ ಪಂಡಾ ಉಂದು  ಪುದರ್ ಪಗತಿನೆಟ್ ಊರುಡು ಮಲ್ಲ ಎತ್ವಾಸ ಆವಂದ್ ಪನ್ಪುನವು. ಒಂಜಿ ಜಿಲ್ಲೆದ ಪುದರ್ ಬದಲಾನಗ ಮಲ್ಲ ತೊಡಕಾಪುನಿ ಪನ್ನಗ ಸರಕಾರ ಕಛೇರಿಲೆದ, ಅಂಗಡಿ ಕಟ್ವನೊಲೆದ, ಇಲ್ಲ್ ಬಿತ್ತಿಲ್ ಲೆದ, ಜಾಗೆದ ಪಟ್ಟೆಲೆದ, ಕಾನೂನು ನ್ಯಾಯಾಲಯೊದ ಮಾತೆತಲಾ ಪುದರ್, ವಿಳಾಸಲೆನ ಬದಲ್ಪುನ ಬೇಲೆ. ಉಂದು ಪೊರ್ತು ಕಲೆಪುನ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತಂದೆ ಕಂಡಾಪಟ್ಟೆ ಪಿರಿಯದ ಕಜ್ಜ. ಅಂಚಾದೇ ಅವೇತೋ ಜನಮಂದೆಲು ಈ ಪುದರ್ ಬದಲ್ಪುನ ಬಗೆಟ್ ಬೆಂಬಲ ಕೊರ್ತಿಜೆರ್.
ಆಂಡ ಉಂದು ಒಂಜಿ ನಮ್ಮ ತುಳುನಾಡ್ದ ನಿಲೆಗಟ್ಟ್ ಒರಿಪುಗೊಂಜಿ ಸುರುತ ಪಜ್ಜೆ ದೀಪುನವು ಪಂದ್ ತುಳು ಕೂಟೊಲೆದ ಈ ಪೊರ್ಂಬಾಟೊಗು ನಮ ಮಾತಾ ನಂಕಾಪಿ ಬೆರಿತಾಂಗ್ ಕೊರೊಡುಂದು ನಮ ಎನ್ನೊಂದು ನೆಕ್ಕ್ ಮಾತಾ ಕೈ ಜೋಡಿಸಾಂಡ ಉಂದು ನಿಗಂಟ್ ಆಪುಂಡು ಪನ್ಪುನವು ಸತ್ಯ. ಕುಡ್ಲ ಆವಡ್ ಮಂಗಳೂರು ಆವಡ್ ಅವು ನಮ್ಮ ನಿಲೆತ ಪೊರ್ಲುನು ನಾಲೂರುಗು ಪಸೆರುನಂಚ ಆಂಡನೇ ನಂಕ್ ಮಾತೆರೆಗ್ಲ ಸಂತೋಸ. ಅಂಚಾದ್ ಈ ಮಣ್ಣ ಪುರಪುಗಾದ್ ತುಳುವ ದುನಿಪು ಇಂಚನೇ ನಡಪಡ್ ಪಂದ್ ಪಂದ್ ಎನ್ನ ಎಡ್ಡೆಪ್ಪುನು ಬಯಕುವೆ..

✍️ವಿಜೇತ್ ಎಂ. ಶೆಟ್ಟಿ ಮಂಜನಾಡಿ